5 kadencja, 17 posiedzenie, 1 dzień (09.05.2006)

6 punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa (druk nr 504).

Poseł Wiesław Kilian:

    Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W imieniu klubu Prawo i Sprawiedliwość pragnę przedstawić opinię klubu do projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa.

    Aparat administracyjny, wykonując prawo, często działa z jego naruszeniem. Mamy pewnie wszyscy tego świadomość. Do tego bierność urzędników i wadliwe rozstrzygnięcia mogą wyrządzać obywatelom i przedsiębiorcom poważne szkody, czego następstwem są bankructwa i likwidacje miejsc pracy. Późniejszą konsekwencją jest uszczerbek na autorytecie państwa i jego instytucji. Wiąże się to w coraz większym stopniu z odpowiedzialnością cywilną Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, które zmuszone są naprawiać obywatelom i przedsiębiorcom szkody.

    Projektowana ustawa w pewnym stopniu zmierza do zahamowania i odwrócenia niekorzystnych trendów. Zakłada się, że mechanizmem skutecznie zapobiegającym wynaturzeniu funkcjonowania administracji będzie sprawne i nieuchronne obciążenie urzędników w ograniczonym zakresie materialnymi skutkami ich błędów.

    Istotą projektowanej ustawy jest skłonienie Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego do dochodzenia od urzędników należnych im kwot. Procedura ta ma być wykonywana z udziałem prokuratury i jest to element na pewno wzmacniający ten projekt. Zgodnie z przyjętym założeniem zasadą odpowiedzialności regulowanej ustawy ma być wina urzędnika przy naruszeniu prawa. Została w tym zakresie zastosowana konstrukcja standardowa, znana w polskim systemie prawnym. Nie przenosi ona na urzędników odpowiedzialności za źle zredagowane czy niejasne przepisy i nie paraliżuje funkcjonowania administracji.

    Opisując przesłankę odpowiedzialności urzędników, w projekcie ustawy używa się pojęcia ˝rażące naruszenie prawa˝. Jest to instytucja znana w doktrynie polskiego systemu prawa, omawiana także w orzecznictwie. Ten zapis może jednak być elementem słabości tego projektu. Przypomina mi to, jak za czasów PRL posługiwano się hasłem ˝czyn szkodliwy społecznie˝, pod który można w zasadzie było podciągnąć wszystko, co się chciało.

    W ustawie przewidziany jest także dodatkowy mechanizm motywujący urzędników do lepszej pracy. Jest to procedura okresowego publicznego ogłaszania informacji o rozstrzygnięciach z naruszeniem prawa przez organy administracji.

    Innym elementem motywującym jest to, że wykonywanie przepisów tej ustawy gwarantowane jest przez przepisy karne. Naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji administracyjnej wiąże się zwykle z innymi szkodami dla obywateli w wyniku tych decyzji administracyjnych. Zwłaszcza w sprawach podatkowych często dochodzi do upadłości podmiotów gospodarczych i utraty miejsc pracy przez zatrudnionych w nich pracowników. Ostateczne stwierdzenie przez sądy administracyjne, że decyzja administracyjna została wydana z naruszeniem prawa, nie pozwala zniwelować szkód społecznych i ekonomicznych.

    Dlatego celem tej ustawy jest wprowadzenie do polskiego prawa rozwiązań wprowadzających dodatkowe bodźce mające na celu skłaniać administrację publiczną zarówno pierwszego, jak i drugiego stopnia do dokonywania rozstrzygnięć administracyjnych, które w większym stopniu będą realizowały zasady praworządności i wymóg zgodności decyzji administracyjnej z prawem, a ponadto wymogi rzetelności i bezstronności przy dokonywaniu rozstrzygnięć administracyjnych.

    Projekt ustawy o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych w tej wersji nie rozwiązuje wszystkich problemów związanych z prawidłowym funkcjonowaniem administracji publicznej, a w szczególności związanych z prawidłowym rozstrzygnięciem spraw administracyjnych. Wprowadzeniu nowych mechanizmów prawnych służących zwiększeniu praworządności rozstrzygania spraw administracyjnych towarzyszyć powinno podjęcie przez właściwych ministrów działań faktycznych służących zwiększeniu efektywności procedur odpowiedzialności dyscyplinarnej. Bardziej efektywne stosowanie procedury odpowiedzialności dyscyplinarnej jest alternatywą dla propozycji legislacyjnych zawartych w niniejszej ustawie.

    Istniejące dotychczas w polskim systemie prawnym instrumenty służące zapobieganiu wydawania niezgodnie z prawem rozstrzygnięć administracyjnych, to znaczy odpowiedzialność karna za przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków urzędniczych, przewidziano obecnie w art. 231 Kodeksu karnego, poprzednio w art. 246 Kodeksu karnego z 1969 r., oraz odpowiedzialność dyscyplinarna dotycząca tylko części urzędników rozstrzygających sprawy administracyjne, nie spełniają w dostatecznym stopniu stawianych im zadań. Ze względu na naturę problemu społecznego, jakim jest dokonywanie rozstrzygnięć administracyjnych niezgodnie z prawem, skali tego zjawiska nie ogranicza także pracownicza odpowiedzialność porządkowa i cywilna, której poddana jest również tylko część urzędników dokonujących rozstrzygnięć administracyjnych. Z tego wynika, że w imieniu administracji publicznej rozstrzygnięcia wydają osoby działające na podstawie różnych przepisów. To sprawia, że nie ma jednego systemowego i spójnego mechanizmu badania efektywności pracy urzędników. To podkreślał poseł sprawozdawca.

    Dlatego klub Prawo i Sprawiedliwość, kierując się dobrem obywatela i przedsiębiorcy, popiera omawiany projekt ustawy i wnioskuje o skierowanie tego projektu do dalszej pracy w komisji w celu doprecyzowania niektórych zapisów w tym projekcie. Dziękuję. (Oklaski)